الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)

55

تفسير مجمع البيان (فارسى)

اگر مردى يا زنى مالش به ارث برده شود و وارث او كلاله باشد . . . عقيدهء ابن عمر و اهل كوفه همين است و مؤيد آن روايتى است كه از جابر نقل شده است : « پيامبر گرامى نزد من آمد و من بيمار بودم ، گفتم : ميراثم را چكار كنم ؟ وارثان من همه كلاله‌اى هستند . از اين رو آيهء ارث نازل شد ( و تكليف كلاله را روشن كرد ) . بنا بر اين كلاله كسانى هستند كه ميت را احاطه كرده و بر او كل شده‌اند مثل خواهران و برادران . لكن پدر و مادر و فرزند كلاله نيستند ، زيرا اصل خويشاوندى همان رابطهء پدر و مادرى و فرزندى است و آنها با اين رابطه با ميت ، پيوند مىخورند و كسانى كه رابطهء پدر مادرى و فرزندى با ميت ندارند ، از اصل خويشاوندى خارج هستند ، مع الوصف برادران و خواهران از غير جهت ولادت و رابطهء مذكور با ميت ارتباط پيدا مىكنند و اين رابطه را فرا مىگيرند . بنا بر اين كلمهء « كلاله » نظير « اكليل » است ( تاج ) كه سر را فرا مىگيرد و آن را احاطه مىكند ولى خود سر نيست . چه پدر و مادر در يك طرف و فرزند در طرف ديگر ميت قرار دارند و هر گاه شخصى بميرد و پدر و مادر و فرزند نداشته باشد ، دو طرف او خالى مانده است و اين خالى بودن دو طرف « كلاله » ناميده مىشود و چنين ميتى بنحو كلاله‌اى از او ارث برده مىشود . « 1 » وَ لَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ : يعنى ميت داراى خواهر يا برادر مادرى باشد . فَلِكُلِّ واحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ فَإِنْ كانُوا أَكْثَرَ مِنْ ذلِكَ فَهُمْ شُرَكاءُ فِي الثُّلُثِ : خواهر و برادر امّى هر گاه منحصر بفرد باشند يك ششم مىبرند و اگر بيشتر از يك نفر باشند ، يك سوم مال را بطور مساوى ميان خود تقسيم مىكنند . امت اسلامى متفقند كه خواهران

--> ( 1 ) - خلاصهء مطلب اين است كه ميتى كه وارث او خواهران و برادران باشند ، ارث او كلاله‌اى خواهد بود . كلاله يا خواهران و برادرانند يا خود ميت . اگر خواهران و برادران را كلاله بناميم چنان كه از روايت جابر برمىآيد به اعتبار اين است كه آنها ميت را احاطه مىكنند يا بر او كل مىشوند . و اگر ميت را كلاله بناميم بملاحظهء اين است كه اطراف او از پدر و مادر و فرزند خالى است و عدم وجود اينها او را احاطه كرده و كلاله است . قسمت‌هاى اول كلام مؤلف ، نظر اول را تأييد مىكند و قسمتهاى اخير آن مخصوصاً از مثال اكليلى به بعد ، نظر دوم را تأييد مىكند كه چندان محكم به نظر نمىرسد .